Ben jij ook zo'n superman?

Ben jij ook zo’n superman?

Wij zijn als mensen in staat om te kunnen reflecteren over ons eigen handelen en zelfs ons eigen denken. Deze fantastische eigenschap kan ons echter de illusie geven dat we de volledige controle hebben over ons eigen gedrag en ook over de directe omgeving, terwijl we in werkelijkheid dat veel minder hebben.
McKenna[1] benoemde dit fenomeen als de ‘illusion of control’. We zijn ervan overtuigd dat als we sms-en (of bellen) tijdens het rijden, we dat perfect kunnen ‘multi-tasken’. Het nieuwe hype-woord is gevallen. We zijn een generatie die gewoon is van snel en veel dingen tegelijk te doen en zelfs texten gaat automatisch en dus te combineren.
Maar dan zie je toch voetgangers hun stap vertragen of stoppen als ze in gesprek zijn met hun smartphone. Je merkt zelf dat je tijdens het uitvoeren van allerlei huishoudelijke taakjes, vertraagt of haltes inbouwt als je via je oortje toch wat nauwer wilt luisteren naar de uitleg van degene met wie je chat. Niet alleen de vlotheid verzwakt, maar als vanzelf rem je handelingen af die een zekere precisie vereisen. Echt multi-tasken is toch niet zo evident.

Maar in de wagen kiezen we het goede moment ervoor, en we blijven toch met onze blik gericht op het verkeer. We kijken toch naar de baan! We zien toch alles wat er gebeurt!
Of is dat ook een illusie? Inderdaad we kijken naar de baan, maar we kijken niet op eenzelfde manier naar het verkeer.
Uit studies blijkt dat onze ogen zich veel minder bewegen over het gehele gezichtsveld. We blijven meer geconcentreerd op het tracé van de weg en minder op de zijdelingse zaken. Dat perifere zicht is nu net belangrijk om voetgangers, fietsers en inkomende voertuigen waar te nemen. Vaak worden ze te laat, of zelfs niet opgemerkt. Een mooi voorbeeld daarvan is het feit dat 4 op de 10 verkeersborden niet worden opgemerkt tijdens het niet-handsfree bellen.
Tegelijkertijd zorgt ons eigen brein voor een tweede illusie, nl. die van de ‘perceptuele constantie’[2]. Dit betekent dat de flarden die we niet gezien hebben gewoonweg worden opgevuld door wat we verwachten te zien. Dingen die er zijn, worden niet waargenomen. Wat zich het meest laat zien bij motorongevallen: we kijken wel in de richting van de motorrijder, maar zien hem niet omdat we hem niet verwachten te zien.

We wanen ons zelf een superman, maar in feite zijn we gewone mensen met gewone capaciteiten en minder controle dan we zouden denken of willen.

Ludo Kluppels

stel je vraag aan onze verkeerspsycholoog via verkeerspsychologie@bivv.be
 
[1] McKenna, F.P., ‘It won’t happen to me; unrealistic optimism or illusion of control?’ in British Journal of Psychology (1993), 84 p39-50
[2] Carlson, Neil (2010). Psychology the Science of Behavior [4th Canadian ed.] Toronto, On. Canada: Pearson Canada Inc. p. 188